Meksika ve Peru’da yüzyıllardır bilinen domates Amerika’yı keşfe giden Ispanyollar tarafından dünyaya 16.yy da tanıtılmış. İlk başlarda zehirli sanıldığı için pek dikkate alan olmamış (aslında meyvası hariç bitki zehirlidir). Başlarda afrodizyak etkisi olduğu iddia edilmiş hatta Fransızlar “pommes d’amour” (aşk elması) diyerek şifa niyetine yemişlerdir.

Domates kelimesinin kökeni de Azteklerin verdiği isim olan tomatl’dan gelmektedir. Ispanyollar tomate demiş,İngilizler de hem daha önceki potato (patates) ile kafiye olsun diye hem de ispanyolca olan her şeye bir “o” taktıkları için tomato demişler. Ülkemizde ise Fransız etkisiyle başta Avrupa elması veya Firenk denmiş. Türk Dil Kurumu domates kelimesinin Rumcadan geçtiğini söylese de, ben sonradan aynı mantıkla patatese uysun diye domates dendiğini düşünüyorum.
Avrupa’da 1800’lerde yaygınlaşan domates, ABD’de ancak 1900’lerden sonra tutulmaya başlanmış ve günümüzde, en çok tüketilen sebzeler arasında patatesten sonra 2. sırayı almışdır. Konserve çorba, ketçap ve diğer formlarıyla ortalama bir Amerikalının yıllık kişi başı 24 ton olan işlenmiş sebze tüketiminin 10 kg.ı domatese aittir. Domatesin sınıflandırılmasıyla ilgili ilginç bir not da şöyle: Amerikan Kongresi 1883’de ithal edilen sebzelere % 10 luk gümrük vergisi koymuş. Domatesin bu kapsamdan çıkarılmasını isteyen bir ithalatçı da dava açarak domatesin Botanik biliminde bir meyva olduğunu ve vergi dışı kalması gerektiğini anlatmış. Ama mahkeme, bilimsel olarak domatesin bir meyva olduğunu kabul etmekle beraber yeniliş şeklinin meyvalar gibi yemekten sonra değil de ya yemeğin içinde ya da salata olarak tüketildiğini göz önüne alarak domatesi sebze olarak ilan edip davayı reddetmiş.
Domatesin besin değerlerine gelirsek anti oksidan özelliğiyle bugünlerde herkesin dilinde ama günlük C vitamini ihtiyacının yarısının orta boy bir domatesten elde edilebilmesi de iyi bir şey, ayrıca domatese kırmızı rengini veren lekopenin erkeklerde prostat kanseri riskini 1/3 oranında azalttığı araştırmalarla kanıtlanmış durumda. Konuyu kurcalarken bir şey daha öğrendim. Ketçap kelimesinin Amerikalılar tarafından uydurulduğunu sanıyordum. Ketchup, cetchup ve catsup da denilen sözcüğün aslının , 1700 lerde tüccar gemileriyle İngiltere’ye getirilen Çin balık sosuna verilen Çince isimden geçtiği sanılmaktadır.

Daha sonra araştırmacılar okulda çocukları izlemiş ve çocukların davranışlarına ilişkin ebeveynlerinin ve öğretmenlerinin yazdığı raporları analiz etmişler. Büyük çocuklara da bilgisayarda dikkat ölçen testler yapılmış. Tüm bunların sonuçlarından çocukların hiperaktivite dereceleri puanlanmış.

Genel olarak, katkı maddeli içecekleri içen çocukların hiperaktivite puanları, doğal meyva suyu içen çocuklarınkinin hemen hemen iki katı çıkmış. Sonuçlar hem küçük hem de daha büyük çocuklar için aynı çıkmış. Hatta bazıları diğerlerinden çok daha fazla hiperaktifleşmişler.
Hazır meyva sularını mutlaka okur, üstündeki meyva yüzdelerine bakarım ama en fazla %45 gördüğümü hatırlıyorum. Katkısız olanlarını bulmak da hemen hemen imkansız. En iyisi gene bizim ayran herhalde. Konuyu azıcık kurcalayınca cep telefonunuza kurabileceğiniz bir program olduğunu gördüm. İlgilenenler buradan programı indirip hem gıda koduna hem de katkı maddesinin adına göre ayrıntılı bilgi alabiliyormuşsunuz. Ama sanırım programın kıstası ürün bileşenlerinin sağlıklı olup olmaması değil de daha çok helal olup olmaması üzerine. Deneyip uygulayanlar bilgi verirse seviniriz.
Katkı maddelerini daha derinine kurcalayıp birşey yiyip içemez hale gelmek istiyorsanız, pek tavsiye etmemekle beraber buraya da bakabilirsiniz.

Neyse. Bu filmden aklımda kalan ve afişinde kullanılsaydı, bence filmin daha çok ses getirmesine sebep olabilecek sahne şuydu; bu gıda zincirlerinin, kaynaklandıkları ülkenin beslenme yasalarına göre aslında her şubesinde görünen bir yerde bulundurmak zorunda oldukları bir tabela var :

Burada satılan besinlerden ayda bir defadan fazla yemeniz sağlığınıza zararlıdır.

Ancak yetkililere bu tabela nerede diye sorduklarında, kenarda köşede bir yerde saklandığı ortaya çıkıyor! Bu önemli sahne, filmde bir-iki dakikada geçip bitiyor. Kendi Birleşik Devletlerinde bile dükkanlarına koymadıkları bu tabelayı bizde, ya da dünyanın başka bir ülkesinde görmemiz zaten imkansız. Başlangıçta niyet iyi gibi gözüküyor. Ancak bunun üstüne şöyle düşünmek de mümkün ;
Belki de bu filmi çevirdiler, sonra da hızlı gıdacılara gittiler ve,
” “Ayda bir defadan fazla yemeyin” cümlesini postere koyarız haa…” dediler. O bir-iki dakikalık kısmı, film radikal izleyicilere hitap etsin diye de çıkarmadılar. Yüklüce bir rüşvet aldılar. Bedavadan da hızlı gıdacıların reklamını birbuçuk saat boyunca yapmış oldular..”
Ya da şöyle soralım;
Acaba o filmi seyreden kaç kişi, bu tür gıdaları ayda bir defadan fazla yemesinin sağlıklı olmadığının vurgulandığını hatırlıyor ?
O gün bu gündür, ne zaman bu tarz hızlı gıdacıların önünden geçsem, aklıma o tabelanın bulundurulması zorunluluğu geliyor ve içeride anne babalarıyla yemek yiyen çocukları görünce “acaba bu ay kaçıncı defa ucuz bir oyuncak uğruna burgerleniyorlar” demekten kendimi alamıyorum.
Hiç yemeyin, hiç gitmeyin diyemem, pek çok insanın arada bir de olsa canı çekebilir, ama kaynaklandıkları ülkenin yasalarına göre bile aşırısının sakıncalı bulunduğu bu gıdaların, ayda bir defadan fazlasının insanı sünepe zararlısı yaptığını bilelim, abartmadan güzelleşelim diyebilirim.
Click here to view the embedded video.

Hemen başlayayım diyorsanız buradan buyurun.

Bu kısa filmlerden Türkçe altyazı çevirisi bendeniz ebo tarafından yapılan birinci filmi izlemek isterseniz sizi film salonu muza alalım.

Böylece bu ve devamındaki filmlerde böyle üretim yapan et endüstrisi hakkında bilgi edinmekten, Starbucks’ın kahve kremasına hormonlu süt ürünleri koymasını protesto etmeye kadar sağlıklı beslenme konularında neler yapılıyor (ya da yapılmıyor) öğrenip, fikir beyan edip tavır koyabileceksiniz.