Dilimin ucundaki yabancılar
Sadece Türkçemize değil pek çok dile yerleşmiş birtakım uluslarötesi sözcükler var. Öylesine benimsenmişler ki, kökeni ne olursa olsun pek değiştirilebilir, yerine başka bir sözcük konulabilir gibi durmuyorlar. Buyrun onlardan birkaçının kaynağını kurcalayalım:
Bistro = “Bizimki de fast food ama adını bistro koyduk, havalı olduk.” diyen lokanta ya da cafelerin kullandığı bu terim, Fransızca bir sözcüğü andırsa da aslında Napolyon ve arkadaşlarınca Rusya’dan devşirilmiş olup, Rusça’da “bystro”= hızlı’dan kaynaklanıyor.
Barbekü=17. yüzyılda Kuzey Amerika’ya yerleşen Fransız kürk avcılarının kullandığı bu terim, dilimize mangalın kibarcası olarak yerleşme gayreti içerisinde. İşbu Fransız kürk avcıları, avladıkları bizonları bütün olarak (!!!) ızgaraya koydukları için “barbe-á-queue” yani “sakalından kuyruğuna kadar ” demeye getiriyorlardı.
Radar = İngilizce bir kısaltma olan bu kelimenin de aslı “Radio Detecting and Ranging” yani “Radyo dalgaları ile tespit ve ölçekleme” anlamına geliyor.
Kredi = Bankadan kredi alıyorsanız, geri ödeyeceğinize olan inançları tam demektir. Kelimenin aslı “inanmak” anlamına gelen Latince’deki “credere” ‘den. Size inanan bankaları hayalkırıklığına uğratmayın, onları teselli etmek epey zordur.
Safari = Yaban hayvanlarını yaşadıkları ortamda görmek isteyen kişinin bir “gezi” ‘ye çıkması gerekir. İşte Afrika’nın Kisuaheli dilinde de safari bu anlama gelmektedir. Sahil yörelerimizde cip safari yapan turistler, dağlardaki kurtları, ayıları görmeye gitmiyorlar, ama yine de beynelminel olmuş bu terim, basit bir cip gezisini cazip hale getirmeye yetiyor.
Ritm = Yunanca’da “ayarlanmış hareketler” anlamına gelen “rhytmus” ‘tan geliyor.
Menisküs = Yarım ay şeklindeki bu kıkırdak dokulara Yunanlılar “küçük ay” anlamına gelen menisküs ismini uygun görmüşler.
Karantina = Fransızlar bulaşıcı bir hastalığa yakalanmış birini diğerlerinin bulunduğu ortamdan ayırdıklarında, bunun en az 40 gün sürmesi gerektiğini düşünüyorlardı; “Quarante” Fransızca’da 40 demektir, karantina da vebalıların bu süre boyunca tutulduğu gemilere verilen isimdi.
Barikat (ya da bariyer) = Sokak olaylarında ya göstericilerin ya da güvenlik güçlerinin kurduğunu duymaya alıştığımız bu engelin aslı da Fransızca’dan. Şaraplarıyla ün salan bu ülkede ilk barikatlar hangi malzeme ile yapılmış olabilir? Tabii ki şarap fıçılarından; “barrique” de “fıçı” demek.
Robot = “Gelecekte her evin bir robotu olacak” diyor Bill Gates. Peki ne yapacak robotlar? Elbette bize hizmet edecekler, çalışacaklar. Sözcük Çekçe’den; “robota”, “köle gibi çalışmak, zorunlu olarak çalışmak” anlamında kullanılıyor.
